Rau má từ lâu đã được xem là loại thức uống quen thuộc của người Việt, đặc biệt trong những ngày nắng nóng. Với vị thanh mát, dễ uống và giá thành rẻ, nhiều người hình thành thói quen uống nước rau má hằng ngày với mong muốn “giải nhiệt”, “mát gan”, thải độc cơ thể. Tuy nhiên, gần đây xuất hiện không ít ý kiến cho rằng việc uống nước rau má thường xuyên có thể gây hại cho sức khỏe. Vậy thực hư vấn đề này ra sao?
Rau má dưới góc nhìn y học cổ truyền và hiện đại
Theo y học cổ truyền, rau má (Centella asiatica) là một vị thuốc có tính hàn, vị đắng nhẹ, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu, tiêu viêm và làm mát cơ thể. Rau má thường được sử dụng trong các bài thuốc hỗ trợ điều trị mụn nhọt, rôm sảy, nóng trong và một số bệnh ngoài da.
Dưới góc nhìn của y học hiện đại, rau má chứa nhiều hoạt chất sinh học có lợi như asiaticoside, madecassoside, flavonoid, vitamin C và các chất chống oxy hóa. Những hoạt chất này giúp hỗ trợ làm lành vết thương, tăng cường tuần hoàn máu, giảm viêm và hỗ trợ chức năng gan ở mức độ nhất định.
Chính nhờ những đặc tính này mà rau má được nhiều người lựa chọn như một loại “nước giải khát tự nhiên” sử dụng hàng ngày, đặc biệt là người làm việc trong môi trường nóng bức hoặc thường xuyên bị nóng trong người.
Uống nước rau má thường xuyên có thực sự tốt?
TS.BS Nguyễn Văn Quân – Phó trưởng khoa phụ trách Bộ môn Bào chế, Học viện Y học Cổ truyền Việt Nam – cho biết: rau má đúng là một vị thuốc có tác dụng thanh nhiệt, giải độc. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải sử dụng đúng liều lượng và đúng thời điểm.
Rau má có tính hàn, nếu sử dụng thường xuyên với tần suất cao sẽ ảnh hưởng đến khả năng điều tiết nhiệt của cơ thể. Khi cơ thể liên tục bị “làm mát cưỡng bức”, các cơ chế sinh lý tự nhiên sẽ bị ức chế, dẫn đến mất cân bằng âm – dương. Về lâu dài, điều này có thể gây ra các biểu hiện như mệt mỏi, lạnh bụng, tiêu hóa kém, giảm sức đề kháng.
Không ít người cho rằng uống càng nhiều rau má thì càng “mát gan”, càng tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, quan điểm này là chưa chính xác và tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu áp dụng trong thời gian dài.
Những tác hại tiềm ẩn khi lạm dụng nước rau má
Việc sử dụng nước rau má liên tục mỗi ngày, đặc biệt là với lượng lớn, có thể gây ra một số tác động không mong muốn cho sức khỏe. Trước hết, do đặc tính hàn, rau má dễ gây rối loạn tiêu hóa ở những người có cơ địa lạnh, hệ tiêu hóa yếu, hay bị đầy bụng, tiêu chảy.
Ngoài ra, việc ức chế quá trình điều hòa thân nhiệt có thể khiến cơ thể dễ bị suy nhược, giảm khả năng thích nghi với môi trường, đặc biệt là khi thời tiết thay đổi đột ngột. Một số người còn gặp tình trạng đau đầu, chóng mặt, buồn nôn khi uống quá nhiều nước rau má trong thời gian dài.
Đối với phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ mang thai hoặc đang trong kỳ kinh nguyệt, việc lạm dụng rau má có thể gây ảnh hưởng đến nội tiết và sức khỏe sinh sản. Trẻ nhỏ và người cao tuổi cũng là những đối tượng cần thận trọng khi sử dụng loại nước uống này thường xuyên.
Uống nước rau má thế nào cho đúng và an toàn?
Theo khuyến cáo của các chuyên gia y học cổ truyền, rau má nên được sử dụng như một vị thuốc hỗ trợ, không nên xem là đồ uống thay thế nước lọc hằng ngày. Tần suất sử dụng hợp lý là khoảng 2–3 lần mỗi tuần, mỗi lần uống với lượng vừa phải.
Khi sử dụng nước rau má, cần đảm bảo nguồn nguyên liệu sạch, không nhiễm thuốc trừ sâu, kim loại nặng hay vi sinh vật gây hại. Rau má nên được rửa kỹ, ngâm nước muối loãng và chế biến hợp vệ sinh để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiêu hóa.
Ngoài ra, có thể kết hợp rau má với các nguyên liệu có tính ấm nhẹ như đậu xanh, gừng (với lượng rất nhỏ) để trung hòa tính hàn, giúp cơ thể dễ hấp thu hơn và hạn chế các tác dụng phụ không mong muốn.
Lời khuyên từ chuyên gia cho người có thói quen uống rau má
TS.BS Nguyễn Văn Quân nhấn mạnh rằng, dù rau má có nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng việc sử dụng thường xuyên, kéo dài và không kiểm soát liều lượng có thể gây hại. Cơ thể con người cần sự cân bằng, không nên lạm dụng bất kỳ loại thực phẩm hay thảo dược nào, kể cả những loại được xem là “lành tính”.
Thay vì uống nước rau má mỗi ngày, người dân nên đa dạng hóa chế độ ăn uống, bổ sung đầy đủ nước lọc, rau xanh, trái cây và duy trì lối sống lành mạnh. Khi có các biểu hiện nóng trong kéo dài, mệt mỏi hoặc rối loạn tiêu hóa, cần tìm hiểu nguyên nhân cụ thể và tham khảo ý kiến của bác sĩ, thay vì tự ý sử dụng các biện pháp “giải nhiệt” theo truyền miệng.
Uống nước rau má đúng cách sẽ mang lại lợi ích cho sức khỏe, nhưng lạm dụng lại có thể gây tác dụng ngược. Hiểu đúng và dùng đúng chính là chìa khóa để bảo vệ cơ thể một cách bền vững.
